"กระดูกสันหลังยุบ" จากโรคกระดูกพรุน ทำให้ปวดร้าวลงขาเหมือนกระดูกทับเส้นไหม?

 

"กระดูกสันหลังยุบ" จากโรคกระดูกพรุน ทำให้ปวดร้าวลงขาเหมือนกระดูกทับเส้นไหม?

"แค่ก้มยกกระถางต้นไม้... ทำไมปวดหลังเหมือนเอวจะขาด? หรือว่ากระดูกป้าจะทับเส้นคะหมอ?"

มีเคสคุณยายท่านหนึ่ง อายุ 75 ปี ถูกลูกหลานพานั่งรถเข็นเข้ามาในห้องตรวจด้วยความทุลักทุเลครับ แกหน้าซีดเหงื่อตก ร้องโอดโอยตลอดเวลาที่ขยับตัว แกเล่าว่าเมื่อเช้าแค่ก้มลงไปยกกระถางต้นไม้ใบเล็กๆ หน้าบ้าน จู่ๆ ก็ได้ยินเสียง "กร๊อบ" กลางหลัง แล้วก็ปวดร้าวทรมานจนลุกไม่ขึ้น

ลูกหลานตกใจมากครับ รีบพามาหาหมอเพราะกลัวว่า "หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท" กำเริบ เพราะแกบ่นว่าปวดร้าวไปหมด แต่พอหมอซักประวัติและตรวจดูฟิล์มเอกซเรย์ กลับพบว่าต้นตอไม่ใช่หมอนรองกระดูกครับ แต่เป็น "กระดูกสันหลังยุบตัว" (Vertebral Compression Fracture) จากโรคกระดูกพรุนภัยเงียบที่เรามองไม่เห็น

คำถามที่หลายคนสงสัยและถามหมอกันเข้ามาเยอะมากคือ "แล้วกระดูกสันหลังยุบเนี่ย มันจะปวดร้าวลงขาเหมือนกระดูกทับเส้นไหม? แล้วจะแยกโรคกันยังไง?"

วันนี้หมอเก่งจะพาไปไขความลับของโครงสร้างร่างกาย และเจาะลึกความจริงของโรคนี้ เพื่อให้ทุกคนดูแลคนที่เรารักได้อย่างถูกทางครับ

กระดูกพรุน: ภัยเงียบที่ทำให้กระดูกเปราะเหมือน "เวเฟอร์"

ก่อนจะไปเรื่องอาการปวด ต้องเข้าใจสภาพ "บ้าน" ของเราก่อนครับ กระดูกสันหลังของคนเรา เปรียบเสมือนเสาเอกที่คอยรับน้ำหนักตัว

ในวัยหนุ่มสาว เนื้อกระดูกภายในจะแน่นปึ้กเหมือน "ก้อนอิฐ" รับแรงกระแทกได้สบาย แต่พออายุมากขึ้น โดยเฉพาะในวัยหมดประจำเดือน ฮอร์โมนที่ลดลงทำให้มวลกระดูกถูกสลายออกไปมากกว่าสร้างใหม่

เนื้อกระดูกภายในจึงเริ่มบางลงๆ โครงสร้างตาข่ายที่เคยสานกันแน่นหนา ก็เริ่มห่างและเปราะบาง จนสภาพเหมือน "ขนมเวเฟอร์" หรือ "ฟองน้ำแห้งๆ" ครับ

พอเนื้อในมันกลวงและเปราะขนาดนี้ เพียงแค่มีแรงกระทำเบาๆ ที่เราคาดไม่ถึง เช่น การไอหรือจามแรงๆ การก้มยกของ (แม้จะไม่หนัก) หรือการตกหลุมขณะนั่งรถ ก็เพียงพอที่จะทำให้ "เสาเอก" ต้นนี้ "ยุบตัว" หรือ "บี้แบน" ลงมาได้ทันทีครับ

ไขข้อข้องใจ: กระดูกยุบ vs กระดูกทับเส้น อาการต่างกันยังไง?

มาถึงคำถามสำคัญครับ ว่าตกลงมันปวดร้าวลงขาไหม? หมอขอแยกเป็น 2 กรณีเพื่อให้เห็นภาพชัดเจนนะครับ

กรณีที่ 1: "ปวดหลังอย่างเดียว" (พบบ่อยที่สุดกว่า 90%) โดยทั่วไป การยุบตัวของกระดูกสันหลังจะเกิดขึ้นที่ "ตัวกระดูกด้านหน้า" (Anterior Column) ทำให้กระดูกเปลี่ยนรูปร่างจากสี่เหลี่ยมผืนผ้า กลายเป็นรูป "ลิ่ม" (Wedge shape) ส่งผลให้ตัวงุ้มลง (หลังค่อม)

• ลักษณะอาการปวด: จะปวดรุนแรงตรงตำแหน่งที่หักครับ เช่น กลางหลัง หรือเอว
• ปวดเมื่อขยับ: จะเจ็บจี๊ดสุดๆ เวลาขยับตัว พลิกตัว ลุกนั่ง หรือยืนเดิน (Mechanical Pain) แต่พอนอนนิ่งๆ อาการจะดีขึ้นมาก
• ร้าวลงขาไหม?: "ส่วนใหญ่ ไม่ร้าวลงขาครับ" เพราะการยุบตัวมันยุบแค่ตัวกระดูก ไม่ได้ปลิ้นไปกดทับเส้นประสาทด้านหลัง

กรณีที่ 2: "ปวดหลัง + ร้าวลงขา" (พบได้น้อย แต่รุนแรงกว่า) อันนี้คือกรณีที่กระดูกมันเปราะมาก จนเวลายุบตัว มันไม่ได้ยุบแค่ด้านหน้าครับ แต่มัน "ระเบิดออก" (Burst Fracture)

ลองจินตนาการว่าเราเหยียบกล่องกระดาษแรงๆ จนมันบี้แบน บางครั้งเศษกระดาษด้านหลังมันอาจจะ "ยื่น" หรือ "ปูด" ถอยหลังเข้าไปในโพรงประสาท (Retropulsion)

• ผลที่ตามมา: เศษกระดูกที่ยื่นไปข้างหลังนี้แหละครับ ที่ไป "กดทับเส้นประสาท" หรือไขสันหลัง
• ลักษณะอาการ: คนไข้จะมีอาการปวดหลังรุนแรง ร่วมกับ อาการไฟช็อตวิ่งลงขา ชาขา หรือขาอ่อนแรง คล้ายกับโรคหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทเป๊ะๆ เลยครับ

สรุปง่ายๆ คือ: กระดูกสันหลังยุบ ส่วนใหญ่จะไม่ปวดร้าวลงขา (ปวดแค่ที่หลัง) แต่ถ้าโชคร้าย เศษกระดูกเคลื่อนไปกดเส้นประสาท ก็สามารถทำให้ปวดร้าวลงขาได้เช่นกันครับ

สัญญาณเตือน: แบบไหนที่ต้องสงสัยว่า "กระดูกหัก" ไม่ใช่แค่ปวดกล้ามเนื้อ

ลูกหลานต้องสังเกตผู้สูงอายุในบ้านให้ดีนะครับ ถ้ามีอาการเหล่านี้ อย่าชะล่าใจซื้อยาแก้ปวดกินเองเด็ดขาด:

1. ปวดทันทีทันใด: จู่ๆ ก็ปวดจี๊ดขึ้นมาหลังจากทำกิจกรรมเบาๆ (ไอ, จาม, เอื้อมหยิบของ)
2. ปวดเฉพาะที่: กดเจ็บที่กระดูกสันหลังตำแหน่งใดตำแหน่งหนึ่งชัดเจน (Point tenderness)
3. ส่วนสูงลดลง: รู้สึกว่าตัวเตี้ยลง หรือหลังเริ่มค่อมลงอย่างรวดเร็ว (Kyphosis)
4. เดินแล้วตัวงอ: ไม่สามารถยืดตัวตรงได้ เพราะยืดแล้วจะปวดหลังมาก

การตรวจวินิจฉัย: มองหาความจริงผ่านฟิล์ม

หมอจะทำหน้าที่สืบสวนหาสาเหตุด้วยเครื่องมือทางการแพทย์ครับ

1. เอกซเรย์ (X-ray): เป็นการตรวจเบื้องต้น เราจะเห็นเงาของกระดูกสันหลังว่ามีความสูงลดลงไหม หรือรูปร่างบิดเบี้ยวไปเป็นรูปลิ่มหรือไม่

2. MRI (เอกซเรย์คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า):อันนี้สำคัญมากครับ! เพราะบางทีกระดูกที่เห็นยุบใน X-ray อาจจะเป็นรอยเก่าเมื่อ 10 ปีที่แล้วก็ได้ MRI จะช่วยบอกหมอว่า "อันไหนคือแผลสด" (Bone Edema) ซึ่งเป็นสาเหตุของความเจ็บปวดในครั้งนี้ และยังช่วยดูละเอียดด้วยว่า "มีเศษกระดูกไปกดทับเส้นประสาทไหม" เพื่อวางแผนการรักษาที่แม่นยำ

3. ตรวจมวลกระดูก (DEXA Scan): เพื่อยืนยันความรุนแรงของโรคกระดูกพรุน และใช้ติดตามผลการรักษาในระยะยาว

ทางเลือกการรักษา: ต้องผ่าตัดใส่เหล็กไหม?

คนไข้ส่วนใหญ่มักกลัวการผ่าตัดใหญ่ครับ ยิ่งอายุเยอะ ยิ่งกลัวดมยาสลบ ข่าวดีคือ การรักษากระดูกสันหลังยุบในปัจจุบัน มีทางเลือกที่ปลอดภัยและไม่ต้องผ่าตัดใหญ่เสมอไปครับ

ทางเลือกที่ 1: รักษาแบบประคับประคอง (Conservative Treatment) ใช้สำหรับคนที่อาการไม่รุนแรง ไม่มีการกดทับเส้นประสาท และทนความปวดได้บ้าง

• ใส่เสื้อเกราะดามหลัง (LSO Brace): ต้องใส่ชนิดแข็งที่ล็อคไม่ให้ก้มเงย เพื่อให้กระดูกอยู่นิ่งๆ รอการสมานตัว (เหมือนเข้าเฝือก)
• ยา: ยาแก้ปวด ยาลดการอักเสบ (ต้องระวังโรคไตและกระเพาะในผู้สูงอายุ) และที่ขาดไม่ได้คือ ยาแคลเซียม วิตามินดี และยารักษาโรคกระดูกพรุน เพื่อหยุดยั้งการทำลายกระดูก
• การฉีดยาลดการอักเสบเข้าโพรงประสาท เพื่อลดการอักเสบและลดปวด

ทางเลือกที่ 2: การฉีดซีเมนต์เสริมกระดูก (Vertebroplasty / Kyphoplasty) เหมาะสำหรับคนที่ปวดมาก ขยับตัวไม่ได้เลย หรือรักษาด้วยยาแล้วไม่ดีขึ้น

• วิธีการ: หมอจะใช้เข็มขนาดเล็ก เจาะผ่านผิวหนังเข้าไปในตัวกระดูกที่ยุบ (แผลเท่ารูมด) แล้วฉีด "ซีเมนต์กระดูกทางการแพทย์" (Bone Cement) เข้าไป
• ผลลัพธ์: ซีเมนต์จะแข็งตัวภายใน 20 นาที ทำหน้าที่เหมือนเสาเข็มที่เข้าไปค้ำยันให้กระดูกแข็งแรงขึ้นทันที
• ข้อดี: "หายปวดเร็วมาก" คนไข้ส่วนใหญ่ทำเสร็จตอนเช้า ตอนบ่ายลุกเดินได้เลย และกลับบ้านได้วันรุ่งขึ้น ไม่ต้องดมยาสลบ (ใช้แค่ยาชาเฉพาะที่หรือยานอนหลับอ่อนๆ)

ทางเลือกที่ 3: การผ่าตัดใส่สกรูยึดตรึง (Surgical Fixation) จะทำเฉพาะในรายที่ "มีเศษกระดูกกดทับเส้นประสาทรุนแรง" จนขาอ่อนแรง หรือควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ กรณีนี้ต้องผ่าตัดเพื่อเปิดโพรงประสาทและดามเหล็กครับ

ป้องกันดีกว่าแก้ไข: หยุดโดมิโนตัวต่อไป

สิ่งที่น่ากลัวที่สุดของโรคนี้คือ "ปรากฏการณ์โดมิโน" (Domino Effect) ครับ เมื่อกระดูกข้อหนึ่งยุบ... โครงสร้างหลังจะงุ้มลง ทำให้แรงกดไปตกที่กระดูกข้อข้างเคียงมากขึ้น ส่งผลให้ข้อต่อไปมีโอกาสหักตามมาได้ง่ายๆ

ดังนั้น หัวใจสำคัญไม่ได้จบแค่การ "แก้ปวด" หรือ "ฉีดซีเมนต์" แต่คือ "การรักษาโรคกระดูกพรุนอย่างต่อเนื่อง" ครับ

1. ทานยาต่อเนื่อง: ยารักษากระดูกพรุนต้องกินหรือฉีดต่อเนื่องเป็นปีๆ เพื่อสร้างมวลกระดูกให้กลับมาแข็งแรง
2. ระวังการล้ม: ปรับสภาพบ้านให้ปลอดภัย
3. หลีกเลี่ยงท่าเสี่ยง: ห้ามก้มยกของหนักเด็ดขาด ให้ใช้วิธีย่อเข่าแทน ห้ามเอี้ยวตัวเร็วๆ

สรุป

กระดูกสันหลังยุบจากโรคกระดูกพรุน คือภัยใกล้ตัวที่ทำให้ผู้สูงอายุปวดหลังทรมานได้โดยไม่ต้องเกิดอุบัติเหตุรุนแรง อาการส่วนใหญ่มักปวดเฉพาะที่หลัง แต่ก็มีโอกาสปวดร้าวลงขาได้ หากมีการกดทับเส้นประสาทร่วมด้วย

หากท่านหรือคนในครอบครัวมีอาการปวดหลังเฉียบพลัน ขยับตัวแทบไม่ได้ อย่าคิดว่าเป็นแค่เรื่องของวัยหรือกล้ามเนื้ออักเสบนะครับ รีบมาตรวจให้รู้แน่ชัด เพราะเทคโนโลยีการรักษาเดี๋ยวนี้ก้าวหน้ามาก การฉีดซีเมนต์เพียงเข็มเดียว อาจช่วยคืนความสุขในการเดินเหินให้กับร่มโพธิ์ร่มไทรของบ้านได้ทันทีครับ

ด้วยความปรารถนาดี บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#หมอเก่งกระดูกและข้อ #กระดูกสันหลังยุบ #โรคกระดูกพรุน #ฉีดซีเมนต์กระดูก #Vertebroplasty #ปวดหลังผู้สูงอายุ #กระดูกทับเส้น #รักษากระดูกพรุน #คลินิกกระดูกเชียงใหม่ #ปวดหลังร้าวลงขา

---

References

1. Alexandru D, So W. Evaluation and Management of Vertebral Compression Fractures. Perm J. 2012;16(4):46-51.
2. Savage JW, Schroeder GD, Anderson PA. Vertebroplasty and Kyphoplasty for the Treatment of Osteoporotic Vertebral Compression Fractures. J Am Acad Orthop Surg. 2014;22(10):653-64.
3. Genevaux I, Marotte H. Acute Back Pain in the Elderly: Differential Diagnosis and Management. Joint Bone Spine. 2016;83(2):133-8.
4. McConnell CT Jr, Wippold FJ 2nd. ACR Appropriateness Criteria: Low Back Pain. J Am Coll Radiol. 2015;12(9):871-6.
5. Cosman F, de Beur SJ, LeBoff MS, et al. Clinician's Guide to Prevention and Treatment of Osteoporosis. Osteoporos Int. 2014;25(10):2359-81.