ปวดหลังเรื้อรังในผู้ป่วย SLE… เมื่อกระดูกสันหลังยุบและเส้นประสาทถูกกดทับ
ปวดหลังเรื้อรังในผู้ป่วย SLE… เมื่อกระดูกสันหลังยุบและเส้นประสาทถูกกดทับ
สวัสดีครับ ผมหมอเก่งนะครับ วันนี้หมอมีเรื่องราวที่สำคัญมากสำหรับพี่น้องที่กำลังต่อสู้กับโรคพุ่มพวง หรือโรคเอสแอลอี (SLE) มาฝากกันครับ โดยเฉพาะในวัยที่เข้าสู่เลข 5 ซึ่งร่างกายเริ่มมีการเปลี่ยนแปลงหลายอย่าง และต้องระมัดระวังเป็นพิเศษเรื่อง "สุขภาพกระดูก" ครับ
หลายครั้งที่อาการปวดหลังในผู้ป่วยกลุ่มนี้ ไม่ใช่แค่เรื่องกล้ามเนื้ออักเสบธรรมดา แต่อาจมีสาเหตุซ่อนเร้นที่เกิดจากตัวโรคเองและผลข้างเคียงจากการรักษาที่ยาวนานครับ
เรื่องเล่าจากคนไข้: ภัยเงียบที่คุณแม่ต้องเจอ
คุณนภา (นามสมมติ) อายุ 53 ปี เธอเป็นโรคเอสแอลอีมานานหลายปีครับ การรักษาหลักที่คุณนภาได้รับคือการทานยาสเตียรอยด์อย่างต่อเนื่องเพื่อควบคุมอาการของโรค ซึ่งที่ผ่านมาก็คุมโรคได้ดีมาตลอด
แต่ช่วง 2-3 เดือนที่ผ่านมา คุณนภาเริ่มมีอาการปวดหลังส่วนล่างอย่างรุนแรง เวลาไอหรือจามจะเจ็บแปลบเหมือนเข็มทิ่ม และที่น่ากังวลคือเริ่มมีอาการ "ปวดชาร้าวลงไปที่ขา" จนเดินลำบาก เมื่อมาพบหมอและตรวจอย่างละเอียดพบว่า คุณนภากำลังเผชิญกับ 2 ปัญหารุมเร้า คือ "กระดูกสันหลังยุบตัวหลายระดับ" จากภาวะกระดูกพรุน และ "หมอนรองกระดูกเคลื่อนทับเส้นประสาท" พร้อมการอักเสบในโพรงประสาทครับ
ทำไม SLE และสเตียรอยด์ ถึงทำให้กระดูกบางจนยุบ?
ผมอยากให้เปรียบเทียบกระดูกสันหลังของเราเหมือน "เสาหลักของบ้าน" ครับ ปกติเสานี้ต้องแข็งแรงและแน่นหนา แต่ในผู้ป่วย SLE จะมีปัจจัยที่ทำให้เสาต้นนี้กลายเป็น "ไม้เนื้ออ่อน" ได้ง่าย ๆ ดังนี้ครับ:
ตัวโรค SLE เอง: การอักเสบเรื้อรังในร่างกายจะไปกระตุ้นให้เซลล์ที่ทำหน้าที่ละลายกระดูกทำงานมากขึ้น
ยาสเตียรอยด์: แม้จะเป็นยาช่วยชีวิตที่จำเป็น แต่การทานต่อเนื่องนาน ๆ จะไปขัดขวางการสร้างมวลกระดูกใหม่ และทำให้ร่างกายดูดซึมแคลเซียมได้น้อยลง
เมื่อกระดูกบางจนถึงจุดหนึ่ง (กระดูกพรุน) แม้แต่การใช้ชีวิตปกติ เช่น การก้มยกของ หรือการจามแรง ๆ ก็อาจทำให้ข้อกระดูกสันหลัง "ยุบตัว" ลงมาทับกัน จนเกิดอาการปวดหลังส่วนล่างอย่างมากครับ
อาการปวดชาร้าวลงขา: สัญญาณเตือนของเส้นประสาท
นอกเหนือจากกระดูกที่ยุบตัวแล้ว คุณนภายังมีปัญหาหมอนรองกระดูกเคลื่อน (Herniated Disc) ร่วมด้วยครับ เปรียบเสมือนไส้ขนมปังที่ถูกกดทับจนปริออกมา แล้วบังเอิญไปโดน "สายไฟ" หรือเส้นประสาทที่อยู่ข้าง ๆ ทำให้เกิดอาการปวดร้าวและชาลงไปที่ขา หากปล่อยไว้นานอาจทำให้กล้ามเนื้อขาอ่อนแรงได้ครับ
แนวทางการรักษา: ดูแลคู่ขนานทั้ง "กระดูก" และ "เส้นประสาท"
การรักษาในกรณีของคุณนภา หมอต้องดูแลไปพร้อมกันทั้ง 2 ส่วนครับ เพื่อให้คนไข้กลับมาเดินได้และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
1. การรักษากระดูกพรุน (เพื่อความแข็งแรงของเสาหลัก)
ยาฉีดหรือยาทานกลุ่มเสริมสร้างมวลกระดูก: เพื่อเพิ่มความหนาแน่นของกระดูกและลดความเสี่ยงการยุบตัวเพิ่มเติม
การเสริมแคลเซียมและวิตามินดี: เพื่อให้ร่างกายมีวัตถุดิบในการซ่อมแซมกระดูก
การใส่อุปกรณ์พยุงหลัง (Back Support): ช่วยลดภาระการรับน้ำหนักของกระดูกสันหลังในช่วงที่รอให้กระดูกเชื่อมติดกัน
2. การรักษาอาการปวดหลังและเส้นประสาท (เพื่อลดความเจ็บปวด)
การปรับพฤติกรรม: เลี่ยงการก้มเงย การยกของหนัก และการนั่งนาน ๆ
การฉีดยาเฉพาะจุดโดยใช้เครื่องอัลตราซาวนด์ช่วย: หมอจะใช้เครื่องอัลตราซาวนด์ระบุตำแหน่งที่เส้นประสาทถูกกดทับหรือมีการอักเสบ แล้วฉีดยาลดการอักเสบเข้าตรงตำแหน่งนั้นอย่างแม่นยำ วิธีนี้ช่วยลดปวดได้รวดเร็วโดยไม่ต้องทานยาแก้อักเสบขนาดสูง ซึ่งอาจมีผลข้างเคียงต่อผู้ป่วย SLE
กายภาพบำบัด: เพื่อยืดกล้ามเนื้อและเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหลังและหน้าท้อง
การผ่าตัด: จะพิจารณาเฉพาะในกรณีที่เส้นประสาทถูกกดทับรุนแรงจนขาอ่อนแรง หรือควบคุมการขับถ่ายไม่ได้เท่านั้นครับ
พยากรณ์โรค: จะกลับมาเดินได้ปกติไหม?
ส่วนใหญ่หากได้รับการวินิจฉัยและรักษาที่ถูกต้อง อาการปวดจะค่อย ๆ ดีขึ้นครับ แต่ต้องใช้เวลาและการดูแลที่ต่อเนื่อง ภาวะกระดูกสันหลังยุบตัวมักจะใช้เวลา 2-3 เดือนในการที่กระดูกจะนิ่งและหายปวด ส่วนเรื่องกระดูกพรุนต้องติดตามการรักษากับหมอไปตลอดเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการหักซ้ำในจุดอื่นครับ
5 วิธีป้องกันสำหรับผู้ป่วยที่ทานสเตียรอยด์
ทานแคลเซียมและวิตามินดีตามที่แพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด
ออกกำลังกายที่มีแรงกระแทกต่ำ เช่น การเดินช้า ๆ หรือการว่ายน้ำ เพื่อกระตุ้นการสร้างกระดูก
หลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยง เช่น การยกของหนัก หรือการก้มตัวกะทันหัน
ตรวจความหนาแน่นมวลกระดูก (Bone Density Test) สม่ำเสมอตามรอบ
รับประทานอาหารที่มีแคลเซียมสูง เช่น ปลาเล็กปลาน้อย ผักใบเขียว และนมพร่องมันเนย
Q&A ตอบข้อสงสัย
Q: เป็น SLE ทานสเตียรอยด์ต้องตรวจกระดูกพรุนบ่อยแค่ไหน? A: โดยทั่วไปหมอจะแนะนำให้ตรวจมวลกระดูกทุก 1-2 ปี เพื่อเฝ้าระวังครับ
Q: ปวดร้าวลงขาแบบนี้อันตรายมากไหม? A: หากมีอาการชาที่อวัยวะเพศ ขาอ่อนแรงจนเดินไม่ได้ หรือกลั้นอุจจาระปัสสาวะไม่ได้ ถือเป็นภาวะฉุกเฉินต้องพบแพทย์ทันทีครับ
Q: การฉีดยาโดยใช้อัลตราซาวนด์เจ็บไหม? A: เจ็บพอ ๆ กับการเจาะเลือดครับ แต่มีความแม่นยำสูงและช่วยลดอาการปวดจากเส้นประสาทได้ตรงจุดมากครับ
สรุปประเด็นสำคัญ
ผู้ป่วย SLE ที่ทานสเตียรอยด์มีความเสี่ยงสูงต่อภาวะกระดูกพรุนและกระดูกสันหลังยุบตัว
อาการปวดชาร้าวลงขาเกิดจากหมอนรองกระดูกเคลื่อนหรือโพรงประสาทอักเสบร่วมด้วย
การรักษาต้องทำคู่กัน ทั้งการเติมมวลกระดูกและการลดการอักเสบของเส้นประสาท
การใช้เครื่องอัลตราซาวนด์ช่วยฉีดยาเป็นทางเลือกที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัยสำหรับผู้ป่วยที่มีข้อจำกัดในการใช้ยา
การปรับพฤติกรรมและการทำกายภาพบำบัดเป็นส่วนสำคัญที่จะทำให้หายขาดและไม่กลับมาเป็นซ้ำ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดหลัง #กระดูกพรุน #SLE #สเตียรอยด์ #กระดูกสันหลังยุบ #หมอนรองกระดูกทับเส้น #ชาร้าวลงขา #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ฉีดยาด้วยอัลตราซาวนด์ #สุขภาพผู้หญิง
References
Buckley L, Guyatt G, Fink HA, et al. 2017 American College of Rheumatology Guideline for the Prevention and Treatment of Glucocorticoid-Induced Osteoporosis. Arthritis Rheumatol. 2017;69(8):1521-1537. (แนวทางการรักษาและป้องกันโรคกระดูกพรุนจากการใช้ยาสเตียรอยด์ในผู้ป่วยโรคข้ออักเสบ)
Bultink IE. Osteoporosis and fractures in systemic lupus erythematosus. Arthritis Care Res (Hoboken). 2012;64(1):2-8. (บทความวิจัยที่อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างโรคเอสแอลอีและการเกิดกระดูกหักจากมวลกระดูกต่ำ)
Weinstein RS. Glucocorticoid-induced osteoporosis and osteonecrosis. Endocrinol Metab Clin North Am. 2012;41(3):595-611. (อธิบายกลไกที่ยาสเตียรอยด์ทำลายเซลล์กระดูกและทำให้เกิดภาวะกระดูกสันหลังยุบตัว)
Manchikanti L, Knezevic NN, Boswell MV, et al. Epidural Injections for Lumbar Radiculopathy and Spinal Stenosis: A Comparative Systematic Review and Meta-Analysis. Pain Physician. 2016;19(3):E365-410. (การศึกษาประสิทธิภาพของการฉีดยาเข้าโพรงประสาทเพื่อรักษาอาการปวดร้าวลงขาจากหมอนรองกระดูกทับเส้น)
Ruiz-Irastorza G, Danza A, Perales I, et al. Prednisone in systemic lupus erythematosus: how much is enough? Lupus. 2014;23(12):1314-23. (งานวิจัยเรื่องการใช้ยาสเตียรอยด์ในผู้ป่วยเอสแอลอีและการเฝ้าระวังผลข้างเคียงต่อระบบกระดูก)
Comments
Post a Comment